Những cuộc gọi lạ xuất hiện dồn dập từ sáng sớm đến đêm khuya, những tin nhắn với ngôn từ đe dọa, xúc phạm, thậm chí là cảnh báo sẽ công khai thông tin cá nhân lên mạng xã hội. Với nhiều người, đây không còn là chuyện tài chính mà đã trở thành nỗi ám ảnh kéo dài. Chị H., một nhân viên văn phòng tại Hà Nội, cho biết có ngày nhận hàng chục cuộc gọi, không chỉ nhắm vào mình mà còn lan sang đồng nghiệp và người thân. Áp lực không dừng lại ở khoản nợ mà biến thành sự khủng bố tinh thần có hệ thống.

Thực tế cho thấy hoạt động thu hồi nợ đang bị biến tướng theo hướng ngày càng cực đoan. Việc gọi điện liên tục ngoài giờ hành chính, sử dụng lời lẽ xúc phạm, gây áp lực lên các mối quan hệ xã hội của người vay hay đăng tải thông tin cá nhân lên mạng để bôi nhọ không còn là hiện tượng cá biệt. Đáng lo ngại hơn, nhiều người hoàn toàn không liên quan đến khoản vay vẫn bị làm phiền chỉ vì có số điện thoại trong danh bạ của người vay. Ranh giới giữa nhắc nợ và xâm phạm đời sống cá nhân đang bị xóa nhòa.

Pháp luật Việt Nam đã có quy định rõ ràng khi từ năm 2021, dịch vụ đòi nợ thuê chính thức bị cấm. Các tổ chức tín dụng được phép thu hồi nợ nhưng phải thông qua những phương thức hợp pháp như thương lượng hoặc khởi kiện tại tòa án. Những hành vi đe dọa, làm nhục, bôi nhọ danh dự hay gây rối trật tự đều có thể bị xử lý theo quy định hiện hành. Tuy nhiên, khoảng cách giữa quy định và thực tế vẫn còn rất lớn.

Một trong những nguyên nhân khiến tình trạng này kéo dài là sự tồn tại của các ứng dụng vay tiền hoạt động thiếu minh bạch, núp bóng dưới nhiều hình thức khác nhau. Dữ liệu cá nhân bị khai thác tràn lan, trở thành công cụ để gây áp lực. Không ít đơn vị thu hồi nợ còn sử dụng bên thứ ba với phương thức hoạt động mập mờ, khiến việc truy vết và xử lý trở nên khó khăn. Trong khi đó, người dân lại thiếu thông tin pháp lý, dễ rơi vào trạng thái sợ hãi và chấp nhận im lặng.

Hệ lụy không dừng lại ở những cuộc gọi. Nó lan sang môi trường làm việc, ảnh hưởng đến danh dự cá nhân, gây rạn nứt các mối quan hệ gia đình và xã hội. Có người buộc phải đổi số điện thoại, có người xin nghỉ việc, thậm chí sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài. Khi thu hồi nợ vượt khỏi giới hạn pháp luật, cái giá phải trả không chỉ là tiền mà còn là sự an toàn tinh thần của cả một cộng đồng.

Thu hồi nợ là hoạt động cần thiết trong nền kinh tế, nhưng không thể được thực hiện bằng mọi giá. Khi các hành vi vi phạm không bị ngăn chặn kịp thời, chúng sẽ tạo ra tiền lệ nguy hiểm, làm xói mòn niềm tin vào hệ thống pháp luật. Điều cần thiết lúc này không chỉ là siết chặt quản lý mà còn là nâng cao nhận thức xã hội và xử lý nghiêm các hành vi sai phạm. Chỉ khi đó, ranh giới giữa quyền thu hồi nợ và quyền con người mới được thiết lập lại một cách rõ ràng.